Jesteś tutaj:

Kategoria: Baza noclegowo gastronomiczna

General facts about Joomla!

KSIĄŻĘCA SIEDZIBA ZE SCHYŁKU

STAROŻYTNOŚCI W JAKUSZOWICACH

 

Dla studiów nad sytuacją kulturową u schyłku starożytności

na terenie zachodniej Małopolski kapitalne znaczenie

miało odkrycie bogatego, „książęcego” grobu określanego jako

„huński”, na który natrafiono w Jakuszowicach koło Kazimierzy

Wielkiej. W roku 1911, podczas wybierania piasku, na głębokości

około 6 metrów poniżej ówczesnego poziomu gruntu znaleziono

szkielet kilkunastoletniego chłopca, kości konia oraz niezwykle

interesujący zespół przedmiotów metalowych, złożony z części

stroju, uzbrojenia oraz rzędu końskiego. Większość tych zabytków

wykonana była ze srebra i złota. Wspomniane wyposażenie,

zawierające wiele elementów o charakterze interregionalnym,

świadczy o przynależności zmarłego do warstwy arystokracji

plemiennej utrzymującej ożywione kontakty z przedstawicielami

elit wywodzących się z innych obszarów Barbaricum. Na

szczególną uwagę zasługują złote blachy, interpretowane jako

okucia łuku refleksyjnego. Srebrne, niekiedy pozłacane części

okazałego pasa, należącego do stroju chłopca, oraz elementy

ogłowia końskiego zdobione były ornamentyką stempelkową

w stylu Untersiebenbrunn-Sözdala, rozpowszechnioną na rozległych

obszarach pomiędzy dorzeczem Środkowego Dunaju a po-

łudniową Skandynawią. Część przedmiotów złotych wykonano

w tzw. stylu polichromicznym, tj. udekorowano je inkrustacją za

pomocą almandynów, kamieni półszlachetnych o jasnoczerwonej

barwie. Ponadto w grobie znajdował się długi, żelazny miecz,

złote okucia jego pochwy, a także duża bursztynowa gałka, zwieńczona

almandynem w złotej oprawie, stanowiąca przypuszczalnie

zakończenie rękojeści miecza.

Omawiany grób jest jedynym tego rodzaju znaleziskiem

z terenu ziem polskich. Za jego związkiem ze środowiskiem

koczowniczych Hunów przemawia fakt odkrycia go na bardzo

dużej głębokości, zastosowanie szkieletowego rytuału pogrzebowego,

obecność pochówku konia, a także wspomnianych

złotych okuć łuku refleksyjnego o charakterze symbolicznym.

Podobne łuki znane są z grobów i znalezisk ofiarnych

związanych z ludnością huńską i uchodzą za symbol władzy

i wysokiego statusu społecznego. Grób z Jakuszowic łączony

był w dawniejszej literaturze z grupą bogatych pochówków,

datowanych na V wiek, których koncentracja wystąpiła na

terenie Kotliny Karpackiej, wiązanych z okresem i obszarem

dominacji Hunów, a w szczególności państwa Attyli. Hipoteza

ta była zgodna z wymową wzmianki zawartej w dziele Priskosa

z Panion, przebywającego przez pewien czas na dworze Attyli,

wedle której wpływy polityczne Hunów sięgać miały „wysp na Oceanie”,

tj. wybrzeży Bałtyku. Do tego samego horyzontu zaliczano jeszcze

zespół przedmiotów znaleziony w Jędrzychowicach niedaleko Wrocławia,

uważany za znalezisko o charakterze ofiarnym.

W świetle ostatnich ustaleń prof. Kazimierza Godłowskiego grób z Jakuszowic

datować należy na lata trzydzieste V wieku, a zatem na okres

wcześniejszy niż czas panowania Attyli.

Obecnie interpretuje się to znalezisko nie jako pochówek Huna, ale jako grób

młodego przedstawiciela lokalnej elity, miejscowej „dynastii” wywodzącej się

ze środowiska kultury przeworskiej, rozwijającej się wówczas na terenie

Małopolski. Odkrycie to pozwala natomiast przypuszczać, iż w pierwszej

połowie V wieku obszar ten znalazł się w orbicie oddziaływań politycznych

oraz kulturowych państwa huńskiego, którego centrum znajdowało się w Kotlinie

Karpackiej. Przypadkowe odkrycie „książęcego” grobu stało się dla badaczy

inspiracją do podjęcia w jego okolicy poszukiwań osady,

która mogłaby stanowić siedzibę przedstawicieli lokalnej elity

plemiennej. Poszukiwania te doprowadziły do zlokalizowania,

w odległości około 400–500 metrów na południowy wschód

od miejsca znalezienia wspomnianego grobu, rozległej osady

o powierzchni około 7–8 hektarów, gdzie w latach 1982–1991 prowadził

badania wykopaliskowe prof. Kazimierz Godłowski z Instytutu Archeologii UJ.

Wykopaliska te, na które przyjeżdżali archeolodzy i studenci archeologii z całej

niemal Europy, objęły głównie zachodnią część osady. Badania kontynuowane były

następnie w latach 1995–1997 przez zespół pod kierunkiem prof. Piotra Kaczanowskiego

z tegoż Instytutu. Wówczas przebadano wykopami sondażowymi

centralną i wschodnią partię stanowiska oraz północne jego rubieże. Drobiazgowo

prowadzone prace wykopaliskowe przyczyniły się do ujawnienia ogromnej

ilości różnorodnych źródeł, ale były bardzo czasochłonne. Z tego względu, mimo

znacznego nakładu sił i środków, w ciągu trzynastu sezonów wykopaliskowych,

trwających łącznie około 28 miesięcy, przebadano dotąd 1350 metrów kwadratowych,

co stanowi zaledwie 2 procent powierzchni osady.

Należy zaznaczyć, że dokładne rozpoznanie zasięgu stanowiska,

a także przebadanie jego większej części, uniemożliwia

obecnie gęsta zabudowa wsi Jakuszowice oraz istniejąca sieć dróg.

Omawiana osada jest stanowiskiem wielowarstwowym i wielokulturowym,

na którym poświadczone są różnorodne ślady osadnictwa datowane od młodszej

epoki kamienia po średniowiecze. W dotychczasowych

opracowaniach materiałów zabytkowych z jakuszowickiej osady

akcentowano szczególnie jej związki ze wspomnianym grobem „książęcym”

oraz, decydujące w znacznej mierze o specyfice stanowiska, zachowane

w jego obrębie nawarstwienia kulturowe o znacznej miąższości, dochodzącej do

2,5 metra. Najliczniejsze i najbardziej interesujące są pozostałości osadnictwa ludności

kultury przeworskiej, datowane na prawie cały okres rozwoju tej jednostki

kulturowej, począwszy od młodszego okresu przedrzymskiego, poprzez okres

wpływów rzymskich, aż po wczesną fazę okresu wędrówek ludów, tj. od

początków II wieku przed Chrystusem po pierwszą połowę V stulecia po Chrystusie.

Specyficzna sytuacja stratygraficzna, polegająca między

innymi na istnieniu dobrze zachowanych nawarstwień powstałych

w wyniku długotrwałej i intensywnej działalności człowieka na

tym terenie, podyktowała konieczność zastosowania czasochłonnych

metod badawczych i dokumentacyjnych.

W trakcie dotychczasowych prac wykopaliskowych na jakuszowickiej

osadzie odkryto ponad 1100 tzw. obiektów, tj. reliktów

różnego rodzaju zabudowań, spośród których co najmniej 200 wiązać można

pewnie z okresem wpływów rzymskich. Są to półziemianki, czyli pozostałości

budynków zagłębionych w ziemię, jamy gospodarcze i odpadkowe, piece i paleniska.

Ponadto wydobyto wiele tysięcy fragmentów naczyń glinianych, bardzo

liczne kości zwierzęce oraz, co zasługuje na szczególną uwagę, ponad 3300 tzw. zabytków

wydzielonych, tj. różnego rodzaju przedmiotów wykonanych z metalu, kości,

rogu, kamienia, gliny, szkła i bursztynu. Oprócz systematycznych badań wykopaliskowych,

na dostępnych obecnie częściach stanowiska prowadzono intensywną

prospekcję powierzchniową z zastosowaniem wykrywaczy metali. Poszukiwania

te pozwoliły na znaczne zwiększenie ilości źródeł. Odkryto wówczas wiele zabytków

pozwalających na dokładniejsze określenie zasięgu osady i uściślenie ram

chronologicznych jej użytkowania przez ludność kultury przeworskiej, tym samym

dostarczając nowych, istotnych danych dla studiów nad zmianami dynamiki procesów

osadniczych w obrębie omawianego stanowiska.

Najwcześniejszy etap osadnictwa ludności kultury przeworskiej

przypada na omawianej osadzie na młodszy okres

przedrzymski, głównie na ostatnie stulecie przed Chrystusem.

Z okresem tym łączyć należy pewną ilość zabytków charakterystycznych

dla kultury celtyckiej, jak na przykład fragmenty ceramiki wykonanej na kole

garncarskim oraz fragmenty szklanych ozdób. Świadczą one o tym, że mieszkańcy

osiedla w Jakuszowicach utrzymywali kontakty z Celtami, których

enklawa osadnicza istniała wówczas w części zachodniej Małopolski, głównie

w rejonie podkrakowskim. Najbardziej interesujące pozostałości

osadnictwa ludności kultury przeworskiej na jakuszowickiej osadzie

pochodzą z okresu wpływów rzymskich, obejmującego w przybliżeniu pierwsze

cztery stulecia po narodzeniu Chrystusa. Dotychczasowe badania wykopaliskowe

nie ujawniły pozostałości zabudowy o charakterze mieszkalnym pochodzących

ze wspomnianego okresu. Natrafi ono natomiast na relikty zagłębionych w ziemię budynków,

służących celom gospodarczym i produkcyjnym. Znaleziono

pozostałości warsztatów wytwarzających ceramikę przy pomocy

koła garncarskiego, a także pracowni, w których obrabiano żelazo

i wytwarzano różnorodne przedmioty z metali kolorowych:

brązu, srebra i złota. Dowodzą tego znaleziska żużli, licznych

fragmentów tygli, brył rudy żelaza, grudek przetopionego brązu,

a także półfabrykatów i niedokończonych wyrobów, oraz zabytki

o unikatowych, lokalnych formach. Z wymienionymi odcinkami

chronologicznymi wiązać należy zdecydowaną większość odkrytej

ceramiki, zarówno lepionej ręcznie, jak i wykonanej na kole garncarskim,

a także liczne przedmioty metalowe, w tym między innymi kilkadziesiąt

zapinek do szat, sprzączek i innych części pasów oraz ozdoby,

takie jak na przykład złoty wisiorek koszyczkowaty.

Wśród różnorodnych materiałów zabytkowych odkrytych na osadzie

w Jakuszowicach na szczególną uwagę zasługuje zwłaszcza liczna seria

przedmiotów pochodzących z prowincji państwa rzymskiego. Przedmioty te

dostawały się na teren barbarzyńskiej Europy przede wszystkim drogą handlu,

ale także w charakterze podarunków dyplomatycznych, a być

może i łupów wojennych. Są to ozdoby i metalowe części stroju,

jak na przykład emaliowana zapinka tarczowata do spinania

szat, fragmenty ceramiki terra sigillata, zdobionej dekoracją

reliefową i pokrytej polewą barwy koralowej, liczne ułamki

naczyń szklanych, pochodzące przede wszystkim z pucharków,

a także szklane żetony, służące wraz z sześciennymi kostkami do

gier hazardowych. Na szczególną uwagę zasługuje jednak seria

109 egzemplarzy monet rzymskich, głównie srebrnych denarów,

stanowiąca jeden z najliczniejszych zbiorów znalezisk rzymskich

numizmatów spośród odkrytych na osadach zlokalizowanych na

terenie środkowoeuropejskiego Barbaricum. Wśród srebrnych

denarów znaleziono tu także tzw. subaeraty, tj. monety niepełnowartościowe,

fałszowane, jedynie z zewnątrz pokryte cienką warstwą srebra, natomiast wewnątrz

mające rdzeń wykonany z żelaza lub ołowiu. Systematyczne opracowanie materiałów

zabytkowych z omawianej osady rozpoczęto od analizy serii około

90 000 fragmentów ceramiki z młodszego i późnego okresu rzymskiego

oraz z wczesnej fazy okresu wędrówek ludów. Studia te pozwoliły uchwycić

specyficzne, lokalne cechy wytwórczości ceramicznej na omawianej

osadzie oraz wskazać pewne nawiązania, zarówno w zakresie technologii,

jak i stylu wytwarzanej tu ceramiki do materiałów zabytkowych znanych

z obszaru Turyngii oraz środkowego dorzecza Dunaju.

Badania powierzchniowe w najbliższej okolicy omawianego

stanowiska doprowadziły natomiast do odkrycia, kilkaset metrów

na północ od niego, rozległej osady kultury przeworskiej

z młodszego okresu rzymskiego, położonej w strefie wysoczyzny.

Należy sądzić, że obydwa wymienione stanowiska wchodziły

w skład jednego kompleksu osadniczego. Nie można wykluczyć,

że na wspomnianej wysoczyźnie zlokalizowana była jego część

mieszkalna, a może nawet rezydencjonalna.

Osada kultury przeworskiej w Jakuszowicach należy do

grupy najsłynniejszych stanowisk archeologicznych, odkrytych

dotąd na obszarze ziem polskich, często przywoływanych

w światowej literaturze fachowej. Niektórzy badacze wysuwają przypuszczenie,

że mogła ona stanowić ważny ośrodek życia społecznego,

ekonomicznego i politycznego, porównywalny ze słynnymi, niezwykle

bogatymi osadami znanymi z terenu Europy północnej, jak

na przykład Gudme-Lundeborg na Fionii czy Sorte Mould na

Bornholmie. Wspomniane osiedla pełniły funkcje ceremonialnych

centrów wymiany, do których przybywała ludność z różnych

części barbarzyńskiej Europy.

Należy jednak zaznaczyć, że w świetle wyników dotychczasowych

badań poziom życia mieszkańców jakuszowickiej

osady w okresie rzymskim przypuszczalnie nie odbiegał od

norm obserwowanych na innych stanowiskach tej kultury. Jak

już wyżej wspomniano, nie natrafi ono tu na razie na żadne

pozostałości zabudowy o charakterze mieszkalnym ani tym

bardziej ceremonialnym, które możnaby porównać na przykład

do tzw. hal królewskich znanych z Gudme. Wyniki badań archeobotanicznych

wykazały obecność na osadzie szczątków roślin

uprawnych takich jak jęczmień, żyto i pszenica, powszechnie

użytkowanych w gospodarce w okresie rzymskim. Dzięki analizom

archeozoologicznym wiemy, że ludność jakuszowickiego

osiedla hodowała bydło, kozy, owce, świnie oraz drób (kury,

gęsi), podobnie jak inne społeczności kultury przeworskiej.

W obrębie analizowanej bazy źródłowej nie stwierdzono obecności

egzotycznych roślin ani szczątków zwierząt obcego, prowincjonalnorzymskiego

pochodzenia. Znaleziska takie znane są

na przykład z Haarhausen oraz z kilku innych osad położonych

na terenie Turyngii, gdzie interpretowane

są jako ślady bliskich kontaktów przedstawicieli miejscowych

elit plemiennych ze środowiskiem prowincjonalnorzymskim.

Trzeba jednak przyznać, że za interpretacją osady w Jakuszowicach

jako ważnego centrum, czy przynajmniej siedziby przedstawicieli

barbarzyńskiej elity, zdaje się przemawiać szereg przesłanek. Wymienić tu

należy znaczne rozmiary osiedla, fakt intensywnego jego użytkowania przez

kilkaset lat, poświadczoną w jego obrębie różnorodną działalność produkcyjną

(w zakresie metalurgii kolorowej i złotnictwa, obróbki rogu,

kości i bursztynu, a także w zakresie tkactwa i garncarstwa) oraz nagromadzenie

znalezisk importów rzymskich. Na szczególną uwagę zasługuje także

obecność w analizowanym materiale zabytków pochodzących z innych obszarów Barbaricum,

między innymi z terenów leżących nad Środkowym Dunajem.

Znaleziska te poświadczają utrzymywanie przez mieszkańców

jakuszowickiej osady rozległych, międzygrupowych kontaktów.

Zdecydowanie najsilniejszym argumentem przemawiającym za

istnieniem w Jakuszowicach, u schyłku starożytności, ważnego

ośrodka życia politycznego i ekonomicznego, jest bliskie sąsiedztwo

grobu „książęcego”, datowanego na odcinek chronologiczny,

w którym omawiana osada przeżywała okres prosperity.

Należy sądzić, że nawiązanie kontaktów z państwem Hunów,

mającym ośrodek w Kotlinie Karpackiej, czego świadectwem

jest wyposażenie bogatego pochówku „książęcego”, stanowiło

konsekwencję długotrwałych i intensywnych związków ludności

jakuszowickiej osady z ludami osiadłymi w strefie środkowego

dorzecza Dunaju.

Więcej o bazy – góralska chata

GÓRALSKA CHATA

zajazd – hotel

Rogów 95

28-520 Opatowiec

tel. 41 27 72 555

http://www.goralska-chata.blo.pl/

 

alt

 

organizujemy:  

 

– przyjęcia okolicznościowe

– wesela

– komunie

– chrzciny

 

w ofercie:

– pokoje – wynajem

 

alt

 

alt

 

alt

 

alt

 

alt

 

alt

 

 alt

Bar Smak

 ul. Armii Krajowej 11

28-500 Kazimierza Wielka

 tel. 41 352-18-48

Więcej o bazy – pasja

Restauracja PASJA

al. Parkowa 3

Kazimierza Wielka

tel. 41 35 24 123

 

alt

Więcej o bazy – patrycja

Dom weselny PATRYCJA

ul. Mikołaja Reja 15

28-530 Skalbmierz

tel. 664 095 392

 

alt

 

alt

Więcej o bazy – bursa

 

BURSA MIĘDZYSZKOLNA

ul. Partyzantów29

28-500 Kazimierza Wielka

tel. (041) 35 21 701

 

alt

Więcej o bazy – pod swierkami

ZAJAZD
„POD ŚWIERKAMI”
Chwalibogowice
28-520 Opatowiec
tel. 41 35-18-450

 

alt

Więcej o bazy – parkowa

RESTAURACJA „PARKOWA”

ul. Parkowa 4

28-500 Kazimierza Wielka

tel. 41 35 21 304

 

 

alt

 

 

alt

 

Więcej o bazy – chicago

Pub CHICAGO

Armii Krajowej 5c
28-500 Kazimierza Wielka
tel. 41 350-11-11

 

alt

Do góry